§ 76. СТУПЕНІ ПАРАЎНАННЯ ПРЫМЕТНІКАЎ

 

Большасць прыметнікаў у лацінскай мове маюць тры ступені параўнання (gradus comparatiōnis):

 

Graduscomparatīvusуказвае на наяўнасць у аднаго з прадметаў, якія параўноўваюцца, большай ступені прыкметы, чым у другога.

Gradussuperlatīvus паказвае, што сярод аднародных прадметаў той, аб якім ідзе гаворка, у найбольшай ступені вылучаецца нейкай прыкметай.

Graduscomparatīvus

Вышэйшая ступень параўнання прыметнікаў утвараецца шляхам далучэння да асновы суфікса -ior для мужчынскага і жаночага родаў, -ius для ніякага роду. У Gen. sing. усіх родаў канчатак -iōris. 

altus, a, um	alt-ior	alt-ius
высокі, ая, ае	вышэйшы, ая	вышэйшае
pulcher, chra, chrum	pulchr-ior	pulchr-ius
прыгожы, ая, ае	прыгажэйшы, ая	прыгажэйшае
liber, era, erum	liber-ior	liber-ius
вольны, ая, ае	вальнейшы, ая	вальнейшае
acer, acris, acre	acr-ior	acr-ius
востры, ая, ае	вастрэйшы, ая	вастрэйшае
sapiens, entis	sapient-ior	sapient-ius
мудры, ая, ае	мудрэйшы, ая	мудрэйшае

 

Прыметнікі ў вышэйшай ступені скланяюцца, як назоўнікі ІІІ скланення зычнага тыпу: Abl. sing. -e, Gen. plur. -um, Nom. i Acc. plur. (n) -ă. 

	s i n g u l ā r i s		p l u r ā l i s
	m, f	n	m, f	n
Nom., Voc.	altior	altius	altiōr-es	altiōr-ă
Gen.	altiōr-is		altiōr-um
Dat.	altiōr-i		altior-ĭbus
Acc.	altiōr-em	altius	altiōr-es	altiōr-ă
Abl.	altiōr-e		altior-ĭbus

 

Gradus superlatīvus

Найвышэйшая ступень параўнання прыметнікаў утвараецца шляхам далучэння да асновы суфікса -issim- і родавых канчаткаў -us, -a, -um. Напрыклад: 

alt-issim-us, a, um	- найвышэйшы, ая, ае
sapient-issim-us, a, um	- наймудрэйшы, ая, ае

 

Прыметнікі на -er утвараюць gradus superlativus шляхам далучэння да формы мужчынскага роду суфікса -rim- і канчаткаў -us, -a, -um. Напрыклад:  

pulcher-rim-us, a, um	- найпрыгажэйшы, ая, ае
acer-rim-us, a, um	- найвастрэйшы, ая, ае
liber-rim-us, a, um	- найвальнейшы, ая, ае

 

Шэсць прыметнікаў на -ilis утвараюць найвышэйшую ступень пры дапамозе суфікса -lim- і родавых канчаткаў -us, -a, -um. Напрыклад: 

facilis, e	facil-lim-us, a, um
лёгкі, ая, ае	найлягчэйшы, ая, ае
difficilis, e	difficil-lim-us, a, um
цяжкі, ая, ае	найцяжэйшы, ая, ае
similis, e	simil-lim-us, a, um
падобны, ая, ае	найпадобнейшы, ая, ае
dissimilis, e	dissimil-lim-us, a, um
непадобны, ая, ае	найнепадобнейшы, ая, ае
gracilis, e	gracil-lim-us, a, um
зграбны, ая, ае	найзграбнейшы, ая, ае
humilis, e	humil-lim-us, a, um
нізкі, ая, ае	найніжэйшы, ая, ае

 

Але: nobilis, e (вядомы, ая, ае) - nobil-issim-us, a, um (найвядомейшы, ая, ае).

Прыметнікі ў найвышэйшай ступені параўнання скланяюцца па І-ІІ скланенні назоўнікаў.